حكومت نظامی

ماهرانه در جنگ است ناخدای استبداد با خدای آزادی

روانشناسی اعتراف

leave a comment »

نویسنده: سید حسین مجتهدی

تحولات اجتماعی كه پیامد ضروری شرایط جامعه شناختی و اندیشه های فلسفه سیاسی است, وقتی در قرن بیستم به سوی مردمسالاری و رعایت حقوق بشر در كشورهای توسعه یافته حركت كرد و به مدد توانمند شدن فن آوریهای رسانه های همگانی در سطح جهان, آگاهیهای سیاسی در سایر كشورها نیز رشد یافت ,حاكمیت توتالیتر و خودكامه در برابر منتقدان سیاسی و دگراندیشان جامعه خود با توجه به فشار افكارعمومی و نیز نظارت نهادهای حقوق بشر نمیتوانستند به شیوه های گذشته كه مبتنی بر آزارهای جسمانی بود دست به "توبه آفرینی" بیازند و "تواب " بسازند. با توجه به این مطلب, آنها به سراغ مقوله ای دیگر كه همانا "شكنجه سفید" بر اساس " آسیبهای روان شناختی" است رفتند و با توجه به پیشرفتهای علمی روانشناختی نوین, شیوه های جدیدی را برای اعمال فشار و اقرار و اعتراف گیری و در نتیجه سركوب دگراندیشان, پی ریختند. در این نوشتار بر آنیم تا به اختصار و گذارا, مبانی علمی برخی از این "شكنجه های سفید" را بررسی نماییم و پیاوردهای آن را در ساختار روانی و به تبع آن جسمانی یك انسان, مطمح نظر قرار دهیم.

دو روانشناس مطرح در حوزه پژوهش پیرامون تنیدگی(استرس) به نامهای "هولمز" و "ریل" در سال 1967به طبقه بندی عوامل تنیدگی زا پرداختند. در بین 43 عامل زندان رتبه چهارم را با نمره 63 (از صد نمره)كسب كرد, رتبه های قبل از آن به ترتیب عبارت بودند از: مرگ همسر، طلاق, جدایی دو زوج, البته بسیاری موارد زندان میتواند منجر به طلاق و جدایی نیز گردد و میزان تنیدگی در فرد تا نمرده 73 ارتقا یابد.

در میان زندان نیز سلول انفرادی و محرومیت حسی, تنیدگیهایی افزون بر آن در بر خواهد داشت. بسیاری از روانشناسان در پژوهشهای خود نشان داده اند كه افراد ولو با وجود تقویت كننده های مثبتی چون پول قابل توجه نمیتوانند مدت زیادی در یك شرایط آزمایشی تحت محرومیت حسی قرار بگیرند. یعنی چیزی نشنوند, لمس یكنواخت, میدان بصری یكنواخت, استشمام یكنواخت و . . . داشته باشند و عرصه ای برای حركتهای گسترده بدنی در اختیار نباشد. استمرار چنین محرومیتی, توهمات دیداری, شنیداری و هذیان گویی در فرد به وجود میاورده است. چنانچه یك پژوهشگر معتبر علوم رفتاری به نام "استوار" نیز به این مسئله اشاره دارد كه جدید بودن اثر (مانند تجربیات محرومیت حسی) به افزایش شدت موقعیتهای تنیدگی زای منتهی میشود. تاثیر همزمان یا متوالی عوامل تندیگی زا نیز یك اثر افزوده ایجاد میكند و درجه مقاومت ارگانیز هر اندازه باشد, حتی یك اثر افزوده ضعیف نیز میتواند نتایج تاسف باری را به همراه داشته باشد. پخش صدای خویشاوندان زندانی كه در حال شكنجه شدن هستند, روزنامه ساختگی كه نشان میدهد دوستان و طرفداران زندانی از او برگشته اند یا او را طرد كرده اند. یا علیه او موضع گیری كرده اند ,اعلام خبر كاذب مرگ عزیزان و . . . از دیگر تنیدگی هایی است كه میتواند برای ساختار روانی زندانی ضربه روانی مهلكی باشد. وابستگی تندیگی شدید دائم با مرگ ناگهانی (حمله قلبی, سرطان خون و . . .) به اثبات رسیده است. آزمایشهای متعدد روانشناسی نظیر آزمایشهای "هاوروتیز" در سال 1976 و " ایدرگر "در سال 1971 نشان داده است كه كلیه افرادی كه مدتهای مدیدی در موقعیتهای تنیدگی زای شدید قرار میگیرند هرگز حالت سلامت جسمانی, زیست شناختی و روان شناختی پیشین خود را دوباره به دست نمیاورند. بسیاری اوقات این فشارهای روان چنانچه اشاره شد بدلی سازی میگردند و طولانی شدن زندان انفرادی با تنیدگی هایی كه گفته شد زندانی را به قدری ضعیف میكند كه توانایی مواجهه ذهنی خود را با تنیدگی مزمن شدید را از دست میدهد و مسائل مرتبط با آسیبهای روانی و جسمانی در او بروز مینماید.

یكی از تنیدگیهایی كه در این زمینه به ویژه برای زندانیان سیاسی محبوس در انفرادی در هم میاورند محرومیت از خواب است. طولانی ترین زمانیكه در آزمایش ها گزارش شده است كه یك آزمودنی خود را در شرایط محرومیت از خواب قرار داده, یازده روز معادل 264 ساعت بوده است. آزمودنی از شب سوم خصوصَا بین ساعت 3 تا 5 صبح بدون كمك دیگری نمیتوانسته است بیدار بماند. طی این زمان , آزمودنی دچار خطاهای حسی و توهمات دیداری شنیداری گردیده است. یعنی چیزهایی میدیده و میشنیده كه دیگران كه در شرایط عادی نمیدیدند و نمیشنیدند از روز چهارم افكار پارانوئاگونه یعنی "سوءظن بی مورد" داشتن در آنها بروز كرده است. در سوخت و ساز بدن, تمركز و هشیاری تغییراتی به وجود آمده است. یعنی شرایط برای هر نوع تلقینی به فرد و بیشتر بدگمان ساختن او به محیط و نیز القای مسائل غیر حقیقی بسیار مهیا بوده است. چنانچه در محرومیت حسی نیز با این مسئله مواجه بوده ایم.

در این شرایط, بازجویان, اقاریر و اعترافات دلخواه خود را میتوانند, بدون شكنجه جسمانی كه اثرات آن به گونه ای عینی و به سهولت قابل ارزیابی است, از زبان متهم بشنوند. در شرایط محرومیت حسی نیز همین گونه است. سوءظن های بیمارگونه ناشی از محرومیت حسی یا محرومیت از خواب همراه توهمات دیداری و شنیداری و زمینه های القاءپذیری همسو با این توهمات, شرایط مناسبی برای "تواب سازی " است آن هم گونه ای كه فرد زندانی, نه به عنوان خلاصی و رهایی اقرار و اعتراف میكند, بلكه در نظر خود او نیز این مسائل به صورت واقعی و حقیقی نمود و بروز دارد. از دیگر سو مطالعات روانشناسان نشان میدهد كه بطور كلی خستگی مفرط و اضطراب, فرد را تلقین پذیر میسازد.

اما عوارض محرومیت از خواب در همین جا اتمام نمی پذیرد. بر اساس یافته های سایكوفیزیولوژیك ,خواب انسان دو مرحله اساسی دارد: مرحله 1 كه با حركات سریع چشم مواجهیم و امواج مغزی در این مرحله مانند حالت بیداری است, برای همین به آن "خواب متناقض" نیز میگویند. غالب خوابدیده ها در این مرحله است. مرحله 2 كه خواب در این مرحله عمق بیشتری دارد. وقتی فردی در وهله هایی از خواب كه مرحله 1 است, از آن محروم شود در خواب جبرانی زمان طی مرحله 1 افزایش می یابد و این افزایش موجب كاهش میزان صرف غذا در روز بعد و در نتیجه تضعیف قوای جسمانی میگردد.

وهله های سوم و چهارم نیز برای حفظ و نگهداری انرژی حداقل برای دستگاه اعصاب مركز اهمیت و سزایی دارند و اگر فرد از آن محروم شود باز میتواند با آسیب جسمانی مواجه گردد. در مجموع این تحلیل رفتنهای جسمانی فرد را در برابر تنیدگی شكننده تر میكند و به مرور قوای ایستادگی خود را در برابر آنچه كه برایش پذیرفته نیست از دست میدهد. آسیب شناسان روانی, در پژوهشهای خود نشان داده اند كه بیماران محروم از مرحله 1 تحریك پذیر و بی حال هستند. آزمایشی كه بر روی موشها در این زمینه انجام گرفته است, نشان داده این محرومیت نشانگانی مشتمل بر ظاهر ضعیف و نحیف, ضایعات جلدی, افزایش مصرف غذا, كاهش وزن, افزایش مصرف انرژی, كاهش درجه حرارت و حتی مرگ را به وجود میاورد. باری, آنچه كه گفته شد پیرامون تاثیرات تنیدگی زایان (استرسها) روانی در زندانهای انفرادی برای محكومان سیاسی (به ویژه) بود. حال باید دید انسان به گونه ای درونی و یا آموخته چگونه با این تنیدگی ها مواجه میشود.

یكی از مهمترین راههای چیرگی بر تنیدگی, حمایتهای عاطفی اجتماعی و خانوادگی است. روشی كه در این راستا در برابر زندانی به كار میبرند آن است كه به او میگویند توسط همفكران, دوستان و خانواده مطرود شده است و با فضاسازیهای خاص این مسئله را برای او مسجل جلوه میدهند تا در فرد زندانی ,احساس تنهایی از جمله درونی ترین تجربیات او گردد.

روان شناسی به نام "میگر" در مطالعات خود پیرامون مواجهه با تنیدگی, به ساز و كارهای نظم دهی به تنیدگی مهاد اشاره مینماید و آنها را سطح بندی مینماید. در سطح چهارم, از هم پاشیدگی پایگاه روانی" من "در نظام روانی فرد كه همسو ساختن انسان با واقعیت موجود بر عهده است چنان شدید است كه میتواند به حالات توهمی, هذیانی و بالاخره روان گسستگی (گسست از واقعیت) منجر شود. حالات آشفتگی, بهت زدگی, رفتارهای نامنسجم, اختلالهای گفتاری, حالات پارانویایی و بدبینی های مرضی (حتی به قابل اعتمادترین افراد) و گریز از واقعیت نیز نمود و بروز مییابد. این بستر و محملی بسیار مناسب است كه بازجو حتی از راهكارهای مواجهه یكی زندانی با تنیدگی در شرایط بحرانی, ابزاری مناسب برای قلب واقعیت و نتیجه گیری دلخواهش و همسو ساختن زندانی با روند فكریش به گونه ای كه او هیج حس از اجبار و فشار و فریب خوردگی نداشته باشد, به دست آورد.

باری اما در تمام آنجه گفته آمد, به گونه ای ضمنی با این مسئله مواجهیم كه در حكومتهای خودكامه و توتالیتر, انسان به عنوان انسان فراموش شده است و یا باید در خدمت قدرت باشد و یا درهم شكند. دانشی چون روانشناسی نیز كه باید در خدمت ارتقای بهداشت روانی انسانها و بهتر زیستن ایشان باشد, به صورت ابزاری برای یافتن راههای نوین ایجاد خفقان اجتماعی درمیاید و دریغا كه انگیزه قدرت جویی بی مهار ,این سان انسان را از خویش بیگانه میسازد. با این همه, به یقین زمانه شكنجه سفید نیز رو به زوال و اضمحلال است و شرایط پذیرش اجتماعی و اقناع افكار عمومی داخلی و جهانی دیگر وجود ندارد و تجربه های اجتماعی نشان میدهد كه سازگار "توبه فرمایی" راه به جایی نخواهد برد.

آه ای صدای زندان آیا شكوه یاس تو هرگز
از هیچ سوی این شب منفور
نقبی به سوی نور نخواهد زد؟
آه ای صدای زندانی
ای آخرین صدای صداها . .

برگرفته از مجله آفتاب
                                                                                

Advertisements

Written by State-of-Siege

ژوئیه 24, 2008 در 5:00 ب.ظ.

نوشته شده در کالبد شکافی شکنجه

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: