حكومت نظامی

ماهرانه در جنگ است ناخدای استبداد با خدای آزادی

پیامدهای روانشناختی شکنجه

leave a comment »

برگرفته از مجله آفتاب؛ شماره دوازدهم, بهمن 1380

*در این راهنما, شكنجه بنا به كنوانسیون سازمان ملل متحد علیه شكنجه, مصوب سال 1984 تعریف شده است.بنا به این تعریف شكنجه به معنای هر عملی است كه به توسط آن, درد یا آسیب شدید فیزیكی یا روانی, عمدَا بر شخصی وارد شود, و این عمل یا تحریك, موافقت, اطلاع و یا به توسط یك مامور و یا شخص دیگری كه در سمتی رسمی فعالیت میكند انجام شده و برای مقاصدی همچون كسب اطلاعات یا اعتراف از فرد یا یك شخص ثالث دیگر, مجازات او برای عملی كه خود یا شخص ثالث مرتكب شده یا مشكوك به انجام آن است یا ارعاب و یا اجبار او یا فرد ثالث به هر دلیل و بر اساس تبعیض در هر شكل خود, انجام گیرد.

این تعریف شامل موارد آسیب یا دردی كه تنها از اجرای قوانین تضمین شده رسمی و مورد تایید ناشی میشود, نمیگردد. شكنجه یك دغدغه و نگرانی عمیق برای جامعه جهانی محسوب میشود, هدف انجام آن, آن است كه دانسته و عمدَا نه تنها حالت سلامت جسمی و روانی افراد را, بلكه همچنین در باره ای موارد, عزت نفس و اراده كلیت جامعه را مخدوش و تخریب نمایند.
این امر به جهت آنكه بخش اعظم معنای وجودی ما و امیدیهایمان به آینده ای روشنتر را مورد تعدی و یورش قرار میدهد, در واقع تمامی آحاد جامعه بشری را درگیر و مرتبط میسازد باید عنوان نمود كه گر چه حقوق بشر بین المللی و قوانین مدنی بشردوستانه, همواره و پیوسته شكنجه را در تحت هر شرایطی منع میكنند, مع الوصف هنوز شكنجه و بدرفتاری در پاره ای از كشورهای جهان اعمال میشود .

فاصله مشهود بین ممنوعیت مطلق شكنجه و شیوع آن در دنیای امروز, به خوبی نیاز ملتها به مشخص ساختن و در اختیار داشتن معیاریهای متفنن در جهت دفاع و حفظ اشخاص در برابر بدرفتاری و شكنجه را روشن میسازد. این راهنما در جهت فراهم ساختن و امكان دستیابی ملتهای جهان به یكی از اساسیترین دغدغه ها در محافظت اشخاص در برابر شكنجه یعنی «اثبات و اسناد موثر شكنجه» گردآوری و ارائه شده است. این «شیوه اثبات» با مشخص ساختن شواهد شكنجه و بدرفتاری, امكان آنكه شكنجه گران مسئول اعمال خود شناخته شوند و در ضمن خواسته تامین عدالت تا حدودی برآورده شود را نیز فراهم مینماید.

روشهای بررسی ملحوظ شده در این راهنما, همچنین قابل استفاده در سایر بخشها همچون رسیدگی و نظارت بر حقوق بشر, ارزیابی پناهگاههای سیاسی, حمایت از افرادی كه در طول شكنجه به جرائمی اعتراف میكنند و نیز مراقب از قربانیان شكنجه میباشد. این راهنما همچنین یك مرجع بین المللی برای دست اندركاران پزشكی و بهداشتی خواهد بود كه اغلب برای فراموش كردن و ارائه ناصحیح و یا كاذب شواهد شكنجه تحت فشار قرار داده میشوند اصول ذكر شده در این راهنما نتیجه سه سال كار تحقیق, تجزیه و تحلیل و گزینش توسط بیش از 75متخصص در امور پزشكی, حقوق و حقوق بشر از 40 موسسه در 15 كشور دنیاست.

قوانین بین المللی همواره بر حق مصون بودن از شكنجه تاكید داشته اند. اعلامیه جهانی حقوق بشر ,عهد نامه بین المللی حقوق مدنی و سیاسی و كنوانسیون مصوب علیه شكنجه و دیگر رفتارها و تنبیهات غیر انسانی, تحقیر كننده و بی رحمانه, همگی صریحَا شكنجه را منع كنند. به شكلی مشابه, اسناد مطقه ای نیز بر حق مصون بودن از شكنجه تاكید میورزند. از جمله منشور افریقایی در باره حقوق بشر ,كنوانسیون امریكایی حقوق بشر و كنوانسیون اروپایی دفاع از حقوق بشر و آزادیهای اساسی همه بر ممنوعیت شكنجه تصریح دارند. در معاهدات بین المللی كه برخوردهای مسلحانه را پوشش میدهند و به عنوان قانون جنگ شناخته میشوند نیز ممنوعیت شكنجه تنها بخشی كوچك گر چه با اهمیتی از دفاع و حمایت گسترده ای كه این معاهدات برای قربانیان فراهم میاورند را شامل میشود.

همچنین كنوانسیون ها, بیانیه ها و معاهداتی كه توسط سازمان ملل متحد تصویب شده است, به طور واضح بیان میكنند كه هیچ استثنایی به منع شكنجه وجود ندارد و نیز تعهداتی را ارئه میكنند كه دفاع در برابر چنین بدرفتاریهایی را تضمین نماید. از مهمترین این اسناد میتوان به اعلامیه جهانی حقوق بشر, عهد نامه بین المللی حقوق سیاسی و مدنی ,قوانین معیار حداقل برای درمان زندانیان و اعلامیه حمایت و مصونیت در برابر شكنجه اشاره نمود. پاره ای از تعهدات و الزاماتی كه این اسناد بین المللی برای كشورهای جهان و به جهات حصول اطمینان از ممانعت دربرابر شكنجه فراهم میاورند, به قرار زیر است:
1_ به كار بردن روشهای موثر قانونی, اجرایی, قضایی و یا دیگر شیوه های برای پیشگیری از اعمال شكنجه, هیچ استثنایی, من جمله جنگ به عنوان توجیه شكنجه قابل استناد نیست.
(بند 2 كنوانسیون بر علیه شكنجه)
2_ عدم اخراج, برگرداندن یا تحویل شخصی به یك كشور, در آن هنگام كه زمنیه ها و شواهد معتبر
بر شكنجه شدن وی موجود است (بند سوم كنوانسیوم علیه شكنجه).
3_ محسوب دانستن شكنجه به عنوان جرم جنایی.
4_ تعهد بر اینكه شكنجه به عنوان یك عمل اهانت آمیز و نفرت آور تلقی شده و در مقابله با آن با دیگر ملل همكاری شود.
5_ محدود كردن موارد حبس انفرادی. اطمینان از نگهداری از زندانیان در بازداشتگاههای شناخته شده و نیز سهولت دسترسی به اسامی آنان, ثبت زمان و مكان بازجویی همراه با نام افراد حاضر و تضمین دسترسی پزشكان, وكلا و اعضای خانواده به زندانیان.
6_ اطمینان دادن بر اینكه آموزش و آگاهی رسانی در باره ممنوعیت شكنجه در تحصیلات و آموزشی پرسنل اجرایی قضایی, پرسنل پزشكی (نظامی یا عمومی), مدیران و دیگر اشخاص مرتبط با این امر ,لحاظ میشود.
7_ تضمین اینكه هیچ یك از اظهاراتی كه در نتیجه شكنجه بیان شده, به عنوان مدرك استفاده نشود و این به جز در مورد شخصی است كه متهم به ارتكاب شكنجه برای كسب اقاریر ساختگی است.
8_ تضمین در این مورد كه چنانچه بررسی ها نشان دهنده انجام شدن شكنجه باشد, مختلف یا خاطیان تحت پیگرد و محاكمه قرار گیرند.
9_ تضمین این امر كه قربانیان شكنجه, حق جبران و ادعای خصارت را داشته باشند.

شواهد روانشناختی شكنجه

الف) ملاحظات كلی

1_ نقش محوری ارزیابی روانشناختی:

اعتقاد پذیرفته شده و عمومی بر آن است كه شكنجه عبارت از گونه ای تجربه زیستی غیر عادی است كه میتواند سبب بروز طیف وسیعی از آسیب های جسمی و روانی شود. اكثر پزشكان بالینی و محققیان متفق القولند كه صرفنظر از وضعیت روانی كه افراد پیش از شكنجه داشته اند, طبیعت خاص رخداد شكنجه به خودی خود آنقدر نیرومند است تا سبب بروز عوارض روحی و روانی گردد. با این وجود پیامدهای روانشناختی شكنجه, در زمینه ای از ساخت فكری و رشد شخصیتی فرد و فاكتورهای اجتماعی, سیاسی و فرهنگی به وقوع میپیوندد. به همین دلیل است كه نمیتوان چنین انگاشت كه همه اشكال شكنجه, حاصل و برآمد یكسانی داشته باشند. به عنوان نمونه, پیامدهای روانشناختی انجام یك اعدام ساختگی با تاثیرات حاصل از ارتكاب به تجاوز جنسی یكسان نبوده و نیز جداسازی فرد و سلول انفرادی اثرات مشابهی به شكنجه فیزیكی در بر نخواهند داشت.

به شیوه مشابه, نمیتوان تصور كرد كه اثرات حبس و شكنجه روی یك شخص بالغ, با اثرات آن به روی یك كودك یكسان باشند. مع الوصف, دسته ای از علائم و بازتابهای روانی وجود دارند كه كم و بیش در بازماندگان شكنجه قابل مشاهده و استنادند.

عاملان شكنجه, اغلب سعی میكنند تا نیاز به جمع آوری اطلاعات را برای توجیه آنچه مرتكب شده اند ,مطرح كنند. جمله پردازیهایی از این دست, عم َ لا قصد از شكنجه و پیامدهای هدفدار آن را پوشیده نگاه میدارد.
یكی از اهداف اصلی شكنجه, فروكاستن فرد به یك وضعیت استیصال و پریشانی شدید است. به گونه ای كه منجر به اختلال و زوال در عملكرد شناختی, عاطفی و رفتاری وی شود. بنابراین شكنجه میتواند چونان ابزاری برای تهاجم بر پایه های عملكرد روانی و اجتماعی فرد باشد. تحت چنین شرایطی ,شكنجه گر نه تنها برای ناتوان سازی جسمی قربانی خود, كه همچنین در جهت تلاشی و تخریبی شخصیت او میكوشد.

شكنجه گر تلاش میكند تا احساس تعلق خاطر و بالیدن فرد در بستر خانواده و اجتماعش را به عنوان موجودی انسانی كه شوق به آینده, رویاها و امیدهای خاص خود را داراست, نابود سازد. شكنجه گران با سلب خصوصیات انسانی و شكستن اراده قربانیان, نمونه های هراس انگیزی را برای افرادی كه با وی مواجه شده و ارتباط میگیرند, فراهم میاورند.
بدین شیوه, شكنجه میتواند سبب آسیب رساندن یا تخریب اراده جمعی و پیوستگی كلی جامعه گردد. به علاوه, شكنجه قادر است تا به گونه عمیقی به روابط بین همسران, والدین, كودكان و دیگر اعضای خانوارده و همچنین روابط بین قربانیان و اجتماعشان لطمه وارد سازد.
دانستن این مسئله حائز اهمیت است كه هر كه مورد شكنجه واقع شده است, لزومَا دچار یك بیماری روانی قابل تشخیص نیست. مع الوصف بسیاری از قربانیان شكنجه, مشكلات روحی شدیدی را تجربه كرده و از شكایات مختلف روانی رنج میبرند. اختلالات روانی اصلی كه عمومَا همراه با شكنجه مشاهده میشوند, شامل اختلال استرسی بعد از آسیب و افسردگی شدید هستند. گر چه این اختلالات در اجتماع عادی نیز وجود دارند, اما شیوعشان در بین جمعیت افراد آسیب دیده به مراتب بیشتر است.
هر شخص بسته به وضعیت فرهنگی, اجتماعی و سیاسی خود معنای منحصر به فردی از شكنجه را در ذهن دارد كه بر توانایی اش در توصیف وضعیت راجع به آن تاثیر میگذارد. این موارد عوامل مهمی هستند كه بر ضربه یا آسیبی كه شكنجه به لحاظ روانی و اجتماعی بر شخص وارد میكند, موثر بوده و طبعَا هنگامی كه فردی از یك فرهنگ متفاوت مورد ارزیابی قرار میگیرد, باید بدان توجه داشت .

تحقیقات در فرهنگهای مختلف نشان میدهد كه در امر ارزیابی اختلالات روانشناختی یا روانپزشكی ,منطقی ترین رویكرد, بكارگیری روشهای پدیدارشناسی یا توصیفی است. ممكن است آنچه در یك فرهنگ خاص به عنوان اختلال رفتاری یا بیماری ارزیابی میشود, در یك فرهنگ دیگر یك حالت مرضی شناخته نشود.
از جنگ جهانی دوم به بعد, در فهم عوارض و پیامدهای روانی خشونت, پیشرفت حاصل آمده است .شكایات روانشناختی مشخص و مجموعه علائم, در بین بازماندگان شكنجه و دیگر انواع خشونت ,مشاهده و ثبت شده است.
در سالیان اخیر تشخیص «اختلال استرسی بعد از آسیب » به شمار فزاینده ای از افرادی كه از انواع بسیار گونا گون خشونت آسیب دیده اند, اطلاق شده است. با این حال كارایی این تشخیص در گروههای فرهنگی غیر غربی اثبات نشده است. مع الوصف شواهد حاكی از آن است كه میزان بالایی از علائم و افسردگی در بین جمعیت پناهندگان آسیب دیده از بسترهای متعدد و متفاوت فرهنگی و قومی وجود دارند.
مطالعه سازمان بهداشت جهانی كه در فرهنگهای مختلف و در مودر افسردگی انجام شده, اصل راهنمای سودمندی در اختیارمان میگذارد. بر طبق این اصل در حالیكه پاره ای از شكایات ممكن است در فرهنگهای گونا گون وجود داشته باشند, ولی اینها میتوانند آن شكایاتی نباشند كه شخص را بیش از همه میازارند.

2_ بستر و زمینه ارزیابی روانشناختی

ارزیابیها در بسترهای سیاسی متنوعی انجام میگیرند. این مسئله خود سبب بروز تفاوتهای عمده ای در شیوه و جهت گیری ارزیابیها میگردد. پزشك یا روانشناس باید توصیه های زیر را بر طبق وضعیت خاص و نیز مقصود ارزیابی خود بكار بندد.
اینكه بتوان سوالهای خاصی را با اطمینان پرسید به میزان قابل توجهی بسته به میزان تضمین محرمانه بودن و امنیت شرایط, متفاوت است. به عنوان نمونه, معاینه ای كه توسط پزشك و در زندان انجام شده و ممكن است به 15 دقیقه محدود شود, نمیتواند دارای همان مسیری باشد كه معاینه پزشكی قانونی در مطب خصوصی دنبال میكند و میتواند به مدت چند ساعت طول كشد. هنگامیكه رفتارها و شكایات روانی برای بررسی اینكه مرضی یا انطباقی هستند مورد ارزیابی قرار میگیرند. مشكلات دیگری نیز خودنمایی میكنند.
زمانیكه فردی در حال حبس یا در شرایط وجود تهدیدات و فشار قابل توجه مورد معاینه قرار میگیرد ,پاره ای از علائم میتوانند انطباقی باشند. مث َ لا مواردی چون كاهش علاقه به فعالیت, احساس كناره گیری از جمع و بیگانگی, یافته هایی قابل فهم در اشخاصی هستند كه در سلول انفرادی محبوس هستند. به همین شكل, رفتارهای اجتنابی و مراقبتی بیش از حد, احتما َ لا برای ساكنین جوامع سركوبگر ضروری محسوب میشود. مع الوصف محدودیتهای بالقوه ای كه شرایط ویژه مصاحبه تحمیل میكند ,مانع از فرا رفتن از توصیه های ارائه شده در این راهنما نمیشوند.

ب) پیامدهای روانشناختی شكنجه

1_ملاحظات ضروری

پیش از ارائه توصیف دقیق از شكایات و نیز تقسیم بندیهایی روانپزشكی, ذكر چند نكته ضروری به نظر میرسد. نخست اینكه تا حد امكان, پزشك یا روانشناس ارزیابی كننده باید تلاش كند تا صدمه روانی شخص را در زمینه و بستر اعتقادات او و شاخص های فرهنگی اجتماعی بررسی نماید. این شامل لحاظ داشتن بافت سیاسی و نیز باورهای فرهنگی و مذهبی میگردد. در طول یك ارزیابی روانشناختی ,باید سعی شود تا با ارائه شدت شكنجه و عوارض آن, به جای آنكه سعی در تشخیص و طبقه بندی فوری بیماری گردد, نوعی دغدغه كسب اطلاع و آگاهی لحاظ گردد.
چنین برخوردی در شكل مطلوب خود, سبب ارتباط گیری با شخص خواهد شد كه شكایات و مشكلاتش را واقعی و قابل انتظار میدانیم. در این حالت, یك برخورد همدلانه و ظریف با قربانی شكنجه میتوان سبب ایجاد حس تسكین و رهایی نسبت به تجربه از خودبیگانگی در وی گردد.

2_ شكایات شایع روانی

_ بازتجربه آسی ب: شامل: 1_خاطرات سرزده یا بازنما شده یا گونه ای احساس ذهنی كه پدیده ضربه مجددَا و به طور كامل حتی در زمان بیداری شخص در حال وقوع است.

2_ كابوسهای تكرار شونده كه دربردارنده عناصری از رخدادهای ضربه در شكل اصلی یا نمادین خود هستد. احساس پریشانی و اصطراب در هنگام مواجهه با نشانه هایی كه ضربه را شبیه سازی یا بیان میكند. این حالت میتواند حس عدم اعتماد و ترس از افرادی همچون پزشكان و روانشناسان را كه در موضع قدرت نسبت به بیماری قرار دارند, شامل گردد. در شرایط یا محلهایی كه مراجع قدرت در اعمال خشونت علیه حقوق انسانی شركت دارند, نباید حس عدم اعتماد و ترس از افرادی همچون پزشكان و روانشناسان را كه در موضع قدرت نسبت به بیمار قرار دارند, شامل گردد.
در شرایط یا محلهایی كه مراجع قدرت در اعمال خشونت علیه حقوق انسانی شركت دارند, نباید حس عدم اعتماد و وحشت از تصاویر اقتدار را حالتی مرضی انگاشت.

_ انزوا و كرختی هیجانی, شامل : پرهیز و كناره گیری از هر نوع تفكر, گفتگو, فعالیت, مكانها یا افرادی كه سبب یادآوری ضربه میگردد.
_ فشار شدید هیجانی.
_گسل عاطفی شخصی و محروم سازی اجتماعی
_ ناتوانی در به خاطر آوردن جنبه های حائز اهمیت ضربه.
_ حالت فزون برانگیختگی, شامل: دشواری در استراحت یا خوابیدن. تحریك پذیری یا حالت فوران خشم . دشواری در تمركز. حساسیت و احتیاط بیش از حد پاسخ واكنشی اغراق شده. حالت اظطرابی عمومی. احساس تنگی نفس, سرگیجه, خشكی دهان. تعریق. اختلالات گوارشی.

شكایات و علائم افسردگی شامل: خلق افسرده.حالت بی لذتی, كاهش واضح در لذت بردن و علاقه به فعالیت. اختلال اشتها و كاهش وزن. بیخوابی یا پرخوابی. تحریك پذیری یا تاخیر در فعالیت روان حركتی. خستگی و كمبود انرژی. احساس بی ارزشی و گناه بیش از حد. اشكال در توجه, تمركز و حافظه. افكار مربوط به مرگ, اندیشه خودكشی, اقدام به خودكشی.

_ خودپنداره آسیب دیده و تصویر مبهم از آینده. شامل: وجود احساس درونی از لطمه خوردن به گونه ای جبران ناپذیر و اینكه دچار تغییرات شخصیتی غیر قابل برگشت شده است. احساس چشم انداز تاریكی از آینده: این حالت خود را به صورت ناامنیتی از داشتن همراه,كودك, ازدواح و یا یك دوره زندگی طبیعی نشان میدهد.
تجزیه, مسخ شخصیت و رفتار ناهنجار شامل: تجزیه: گسستی در تمامیت هوشیاری, درك از خود ,حافظه و رفتار. ممكن است شخص نسبت به فعالیتهای خاصی ناهشیار یا گسسته بوده, احساس دوپارگی و مشاهده خود از بیرون را داشته باشد.
_مسخ شخصیت: احساس گسختگی از خود یا جسم خویش.
_مسائل مربوط به كنترل انگیزش كه سبب بروز رفتارهایی میشود كه فرد بازمانده آنها را در مقایسه با شخصیت پیش از ضربه خود, به شدت غیر عادی میداند. در چنین حالتی, یك فرد قب َ لا محتاط ممكن است دست به رفتارهای پرخطر بزند.

شكایات جسمی(سوماتیك) همچون درد, سردرد و دیگر ناراحتی های فیزیكی, همراه یا بدون یافته های ظاهری, از جمله مسائل شایع در بین قربانیان شكنجه اند. درد میتواند تنها شكایتی باشد كه فرد با آن مراجعه میكند. این علامت میتواند محل و شدت متغیری داشته باشد. نارحتی های جسمی ممكن است مستقیمَا مربوط به عوارض فیزیكی شكنجه بوده, منشا روانی داشته باشند و یا هر دو در ایجادشان دخیل باشند.

اختلال در فعالیت جنسی.
اختلال عملكرد جنسی در بین بازماندگان شكنجه بخصوص در بین گروهی كه از شكنجه جنسی یا تجاوز لطمه دیده اند, شایع است. گرچه این مشكل, اختصاص به گروه اخیرالذكر ندارد.

روان پریشی(سایكوز)
پیش از آنكه بر چسب روان پریشی به فردی زده شود, باید علائم بالینی او را در بستر فرهنگی خاص وی ارزیابی نمود. علائم سایكوز مكن است به شكل كوتاه مدت یا طولانی بروز نماید. این علائم میتوانند در طول مدت بازداشت و شكنجه فرد و یا بعد از آن ظاهر شوند. فهرستی از یافته های احتمالی در این حالت, به قرار زیر است: هذیان, توهم:شنوایی, بینایی, لامسه و بویایی. افكار و رفتار ناموزون. توهمات یا خطاهای ادراكی. این موارد میتوانند شكل توهمان كاذب را به خود گرفته و در مرز حالتهای سایكوز واقعی قرار گیرند. خطاهای اداراكی و توهماتی كه در حالت خواب و یا بیداری رخ میدهند, در بین جمعیت عادی شایع بوده و به معنای سایكوز نیست. كمتر افتاق میافتد كه قربانیان شكنجه مواردی چون شنیدن فریاد, شنیدن نام خود, یا دیدن سایه را ذكر كنند. ولی شكایات و علائم مشخص سایكوز در آنها دیده نشود.

نویاو هذیان آزار و شكنجه
_ وقوع مجدد اختلالات سایكوتیك و خلقی میتواند در بین گروهی كه سابقه ای از بیماری روانی داشته اند, رخ دهد. افرادی كه دارای سابقه ای از اختلال دوقطبی, افسردگی شدید و مكرر با نمای سایكوتیك ,اسكیزوفرنی و اختلال شیز و افكتیو هستند. ممكن است دوره ای از آن بیماری را تجربه كنند.
_ مصرف مواد مخدر, سوء مصرف الكل و مواد مخدر اغلب به طور ثانویه در بارزماندگان شكنجه و به عنوان راهی برای ممانعت در برابر خاطره آسیبهای وارد شده, تنظیم احساسات و كنترل حالات اظطرابی رخ میدهد.

_ اختلالات عصب روانشناختی
شكنجه میتواند دربردارنده آسیب فیزیكی باشد كه منجر به درجات متفاوتی از اختلالات مغزی گردد .ضربه با مشت به سر, ایجاد حالت خفگی و سوءتغذیه طولانی ممكن است پیامدهای عصبی و عصب روانشناختی طولانی مدتی در پی داشته باشد كه به آسانی نتوان آنها را در طی یك دوره معاینه پزشكی مشخص نمود. همچون همه موارد اشكالات مغزی كه بعد از انجام تصویرپردازی از سر یا دیگر روشهای تشخیص پزشكی مشخص نمیگردند. ارزیابیها و تستهای عصب روانشناختی میتوانند تنها راه مطمئن برای نشان دادن اثرات حاصله باشند. معمو َ لا علائم كلیدی در چنین بررسیهای, همپوشانی زیادی با اختلال افسردگی شدید دارند.

كاهش یا نوسان در سطح هوشیاری, جهت یابی, توجه, تمركز, حافظه و عملكرد اجرایی میتواند به جهت اختلالات كاركردی و نیز علل عضوی به وقوع پیوندد. بنابر این وقتی درصدد مشخص ساختن چنینی تمایزاتی هستیم, مهارت تخصصی در ارزیابی عصب روانشناختی و نیز آگاهی از مسائل موجود در باره اعتبار بین فرهنگی وسایل مورد كاربرد ضروری است.

_ طبقه بندی تشخیصی, گرچه شكایات اصلی و یافته های شایع در بین بازماندگان شكنجه دارای تنوع زیادی هستند و به تجربه های منحصر بفرد زندگی شخص و بستر فرهنگی , اجتماعی و سیاسی ویژه وی بستگی دارند, با این حال منطقی تر است تا ارزیابی كنندگان, با شایعترین اختلالات تشخیص داده شده دربین بازماندگان شكنجه و ضربه آشنا گردند.
همچنین وجود بیش از یك اختلال روانی امر ناشایعی نمیباشد, چنانكه میتوان موارد قابل توجهی از وجود اختلالات توامان در بین بیماریهای روانی به دنبال تروما را ملاحظه كرد. اشكال متنوعی از اظطراب و افسردگی, معمولا شایعترین شكایات حاصله ازشكنجه را تشكیل میدهند. دو سیستم طبقه بندی اصلی ,عبارت از تقسیم بندی بین المللی بیماریها, تقسیم بندی اختلالات روانی و رفتاری و كتاب تشخیصی و آماری انجمن روانپزشكی امریكا, چاپ چهارم میباشند. مرور زیر توجه اصلی خود را بر شایعترین تشخیصهای همراه با تروما, افسردگی شدید و تغییرات شخصیتی دیرپا, معطوف نموده است.

الف) اختلالات افسردگی
حالتهای افسردگی را میتوان تقریبَا همواره در بین بازماندگان شكنجه ملاحظه نمود. هنگام ارزیابی عوارض شكنجه, باید در نظر داشته باشیم كه افسردگی شدید بیماری جدا با علل كام َ لا متمایز هستند. اختلالات افسردگی شامل اختلال افسردگی شدید, دوره واحدی از اختلال افسردگی شدید و وضعیت تكرارشونده(بیش از یك دوره ) میباشند. اختلالات افسردگی میتواند همراه یا بدون نمای سایكوتیك, كاتانوئیك , ملانكولیك و یا با نمای نامشخص باشد.
برای دستیابی به تشخیص دوره افسردگی شدید, باید پنج مورد یا بیشتر از علائم زیر در طول یك مدت دو هفته ای همسان موجود بوده و تغییری نسبت به وضعیت پیشین را نشان دهد( حداقل یكی از علائم باید شامل خلق افسرده یا فقدان لذت و انگیزش باشد).

1_ خلق افسرده 2_ كاهش مشخص علاقه و لذت به همه یا تقریبَا همه فعالیتها. 3_ كاهش وزن یا كاستی و _ یا افزایش اشتها. 4_ كم خوابی یا پرخوابی. 5_ تحریك پذیری و یا تاخیر فعالیت سایكوموتور. 6ـ خستگی یا احساس فقدان انرژی. 7_ احساس بی ارزشی یا گناهكار زیاده از حد. 8_ كاهش توانایی در اندیشیدن یا تمركز . 9_ افكار تكرار شونده مرگ یا خودكشی.
برای رسیدن به این تشخیص, شكایات بیمار باید سبب بروز پریشانی قابل توجه یا مختل شدن عملكرد اجتماعی و شغلی شده, علت آنها وجود یك اختلال فیزیولوژیك نباشد و نتوان آنها را با یك تشخیص دیگر توجیه نمود.

ب) اختلال استرسی بعد از آسیب
این اختلال, شایعترین تشخیصی است كه در ارتباط باعوارض روانشناختی شكنجه ملاحظه میشود. همراهی شكنجه و تشخیص فوق در نزد دست اندركاران امور بهداشتی, دادگاههای مهاجرت و مطلعیت غیر متخصص, بسیار عمده جلوه داده میشود. همین سبب شكل گیری این باور ساده انگارانه شده كه عارضه روانی اصلی شكنجه است.یك مسئله عمده در این بیماری ,وجود اختلالات حافظه در همراهی با ترومای وارده شده است كه از جمله میتوان به خاطرات سرزده و ناگهانی, كابوس و ناتوانی در به یادآوردن وجوه اصلی آسیب وارده اشاره كرد.
شخص ممكن است قادر به یادآوری جزئیات دقیق شكنجه نباشد, اما قادر خواهد بود تا خطوط اصلی تجارت مربوط به شكنجه را به یاد آورد. تحت چنین شرایطی, ناتوانی برای به خاطر آوردن جزئیات دقیق ,بیش از آنكه از اعتبار داستان وی بكاهد, اعتبار آن صحه میگذارد.همچنین خطوط عمده داستان در تكرار مصاحبه ها بدون تناقض و ثبات خواهند ماند. میتواند حاد, مزمن یا با تأخیر باشد. علائم باید بیش از یك ماه وجود داشته و اختلال سبب ناتوانی مشخصی در عملكرد شخص شده باشد. لازمه طرح تشخیص آن است كه شخص در معرض ذخدادی ضربه ای (تروماتیك) قرار گرفته باشد. به گونه ای كه تجارب تهدید كننده حیات فردی برای وی یا دیگران دربر داشته و ترس, درماندگی و وحشت شدیدی را باعث شده باشد. حداقل سه مورد از موارد زیر در فرد مشاهده میشود:
1_ تلاش برای پرهیز از افكار, احساسات یا مكالماتی كه ضربه را همراهی میكنند.
2_ تلاش در اجتناب از فعالیتها, مكانها و مردمی كه ضربه را به خاطرش میاورند.
3_ ناتوانی در به خاطر آوردن وجه مهمی از رخداد.
4_ كاهش علاقه به فعالیتهای با اهمیت.
5_ كناره گزینی یا بیگانگی نسبت به دیگران.
6_ محدود شدن عاطفه .
7_ احساس ناامیدانه به آینده.

دیگر لازمه برای مطرح شدن تشخیص بیماری وجود ثابت علائم افزایش تحریك پذیری است كه پیش از ضربه وجود نداشته و با حداقل دو مورد از موارد زیر بیان میشود : دشواری در استراحت یا خوابیدن .تحریك پذیری یا فوران خشم. تمركز دشوار. مراقبت و احتیاط بیش از حد. حالتهای وحشت زدگی و تحریك بیش از حد.

پ) تغییر شخصیت دیرپا
بعد از استرس شدید و طولانی یا فاجعه انگیز, ممكن است در افرادی بدون هیچ اختلال قبلی شخصیت ,اختلالاتی از این دست ایجاد شود, این نوع استرس شدید كه میتواند سبب تغییر شخصیت شود, شامل تجارت اردوگاهی سخت, حوادث (مصائب و بلاها), اسارت طولانی با احتمال كشته شدن قریب الوقوع ,قرار گرفتن در معرض حالات تهدیدكننده زندگی همچون تروریسم و شكنجه میگردند.
تشخیص فوق باید تنها زمانی مطرح شود كه شواهد دال بر تغییری مشخص, قابل توجه و دائمی در كیفیت درك, شرح یا تفكر شخص راجع به محیط و خودش, همراه با رفتارهای بدون انعطاف و ناهنجاری كه پیش از تجربه ضربه دیده نمیشده , به دست آید. موارد استثناء از این تشخیص شامل تغییراتی خواهند بود كه تظاهراتی از یك اختلال روانی دیگر با علامت باقیمانده ای از هر اختلال روانی قبلی میباشند و نیز تغییرات شخصیتی و رفتاری مربوط به اختلال عمركدی و یا آسیب مغزی كه باید مد نظر باشند.
تغییر شخصیت دیرپا با رفتار خصمانه یا بی اعتماد به محیط, كناره گزینی و محرومیت اجتماعی, احساس تهی بودن یا ناامیدی, احساس طولانی بر لبه بودن و در تهدید زیستن و نیز احساس بیگانگی مشخص میشود.

ت) سوء مصرف مواد
بر اساس مشاهدات پزشكان بالینی, سوء مصرف الكل و مواد مخدر اغلب به طور ثانویه دربازماندگان شكنجه به عنوان راهی برای سركوب خاطرات ضربه , تنظیم احساسات ناخوشایند و كنترل اضطراب انجام میگیرد, گر چه در این مورد تحقیق دقیقی انجام نشده است.

ث ) دیگر شخصیتهای مطرح علاوه بر اختلال افسردگی شدید و تغییر شخصیت, تشخیصهای دیگری هستند كه باید مد نظر باشند. این تشخیصهای احتمالی دیگر شامل موارد زیر میشوند: اختلال اظطرابی عمومی: نمای این اختلال, اظطراب و نگرانی بیش از حد نسبت به طیفی از رخدادها یا فعالیتهای مختلف, تنش و افزایش فعالیت سیستم خودكار (اتونورم) است.
اختلال هراسی: حملات تكرارشونده و غیر قابل پیش بینی ترس یا ناراحتی شدید كه شامل شكایاتی چون ,تعریق, لرز, تهوع, سرگیجه و ضربان قلب بالا میشود.
اختلال استرسی حاد: كه علائم مشابهی با بیماری قبلی داشته, ولی در عرض ماه اول بعد از وقوع ضربه تشخیص داده میشود.
اختلالات شبه عضوی: این گروه, علائمی را نشان میدهند كه نمیتوان آنها را به یك بیماری مشخص طبی نسبت داد.
اختلال دوقطبی: با نمای دوره های مانیك یا هیپومانیك با خلق بالا, گراندیوزیتی, كاهش نیاز به خواب ,پرش افكار, اختلال مربوط به یك وضعیت طبی عمومی: كه اغلب در شكل ناتوانی مغزی با نوسان یا كاهش در سطح هوشیاری, جهت یابی, توجه, تمركز, حافظه و عملكرد, در دنباله بیماری ظاهر میشود. فویا مانند ترس از اجتماع و مكانهای شلوغ.

*گزينش و ترجمه مراد خراسانی
                                                                       

Advertisements

Written by State-of-Siege

مه 18, 2008 در 6:40 ب.ظ.

نوشته شده در کالبد شکافی شکنجه

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: