حكومت نظامی

ماهرانه در جنگ است ناخدای استبداد با خدای آزادی

بچه‌هايي كه زير دست و پاي كار له مي‌شوند

leave a comment »

گروه جامعه: هر وقت او را ببيني نگاهش پر از التماس است، انگار او با التماس زندگي كرده است. نمي‌دانم وقتي به دنيا مي‌آمد هم، دنيا براي ديدنش التماس كرد يا نه!
اما نه …. انگار هيچ‌كس غير از خيابان‌هاي اين شهر شلوغ در انتظار تولد نگاه متحير پرستار را به خود جلب مي‌كند.
حالا كه قدش فقط كمي بزرگتر از يك صندلي شده، خيابان او را به ازدحام خاكي كوچه‌ها فرا مي‌خواند او كه در حسرت بازي‌هاي كودكانه و راه رفتن روي جدول خيابان است، بايد مانند آدم‌ بزرگ‌ها به فكر نان شب باشد و اجاره‌خانه آخر ماه!
او هيچ‌گاه طعم لوس‌كردن را نچشيده و هيچ‌كس تاكنون نازش نخريده، آنچه او خوب مي‌شناسد سيلي محكمي است كه روزگار بر چهره‌اش زده ودستان محكم پدر آن را هر روز در گوشش يادآوري مي‌كند.
هوا كه گرم مي‌شود كم‌كم سروكله‌شان پيدا مي‌شود. هر كدام به شكلي سر راهت سبز مي‌شوند، يكي آدامس مي‌فروشد، يكي فال حافظ و ديگري سر چهارراه‌ها با دسته‌ گلي كه در دست گرفته به شيشه ماشينت مي‌كوبد.
وقتي در دست در جال فكر كردن هستي و در عالم هپروت فرو رفته‌اي از صداي برخورد انگشتان باريكش با شيشه ماشين ناگهان به خودت مي‌آيي و متوجه مي‌شوي پسر بچه(10-12) ساله‌اي ايستاده و با چشمان ملتمس زل‌زل تو را نگاه مي‌كند.
بعضي وقت‌ها از سرناچاري و براي اينكه از سرت بازش كني يك چيزي از او مي‌خري، بعضي وقت‌ها از سر دلسوزي اما خيلي وقت‌ها هم شيشه اتومبيلت را آرام بالا مي‌كشي و بدون اينكه حتي نگاهش كني به راهت ادامه مي‌دهي.
اما تاكنون از خودت پرسيده‌اي كه او كيست و چرا وقت و بي‌وقت سر راهت سبز مي‌شود.
آري او فرزند فراموش شده شهر من و توست كه معصوميت كودكانه‌اش را در ازدحام شهرهاي بزرگ گم كرده است و براي بقاي خود مجبور به كار و زندگي در خيابان‌هاست . كودكي كه براي ادامه حيات خود، جمله « ازمن بخر» را جايگزين « برايم بخر» كرده است و با دنياي شيرين كودكانه فاصله گرفته است. بچه بي‌پناهي كه هرگز دست نوازشگري را بر سر خود لمس نكرده و ردپاي روزگار نامرد بر چهره آفتاب سوخته‌اش پيداست.
اين معضل فقط مختص كشور ما نيست كه تازه‌ترين بررسي‌هاي سازمان جهاني كار نشان ‌مي‌دهد كه از هر شش كودك يك كودك‌كار در جهان وجود دارد و اين نشان مي‌دهد كه هم‌اكنون حدود218ميليون كودك 5تا17ساله در زمره كودكان كار به شمار مي‌روند كه از اين ميزان 126 ميليون كودك در شرايط دشوار مشغول كار هستند.
وضعيت دشوار اصطلاحي است كه سازمان‌هاي بين‌المللي براي كودكان كار كه از نظر رواني، عاطفي و اجتماعي در معرض خطر و تاخير قرارگرفته و به اشكال مختلف مورد اذيت و آزار و بهره‌كشي قرار مي‌گيرد به كار مي‌رود.
او را خوب مي‌شناسم، هر روز هنگام عبور از محل او را مي‌بينم كه در پارك كوچك محله نشسته و جعبه چوبي‌اش را هم جلوي پاهايش گذاشته. اوايل نمي‌دانستم چرا هميشه زمين را مي‌نگرد اما يك روز كه روي نيمكت پارك نشسته بودم ديدمش كه با بي‌ميلي وارد پارك شد و بساط واكسش را پهن كرد. با اينكه چهره‌اش برايم آشنا بود اما هيچ‌وقت با او هم‌صحبت نشده بودم، وقتي حرف مي‌زد پلك‌هايش تندتند به هم مي‌خورد، با خوشحالي نزديكم آمد و گفت: واكس بزنم؟ و وقتي نگاهش به كفش‌هاي پارچه‌اي من افتاد با ناراحتي رفت. اما به شنيدن صداي من برگشت. پرسيدم: «اسمت چيه»؟ با بي‌اعتنايي گفت: « چه فرقي مي‌كنه، فرض كن رسول باشه چيزي عوض نمي‌شه مهم اينه كه من يك بچه بدبختم». پرسيدم چرا بدبخت، تو مردي، مي‌توني خرجت را در بياري اين كافي نيست؟ گفت «نچ» بدون اينكه حرفي ردوبدل شود رفت و سرجايش نشست. اين بار من سراغ او رفتم.
نگاه كودكانه‌اش پر از معصوميت بود. پرسيدم«چند سالته؟» گفت«10سال». گفتم« توكه هر روز اينجايي پس كي مي‌ري مدرسه»؟ گفت: «هيچ‌وقت نمي‌توانم درس بخونم، شناسنامه ندارم. من افغاني‌ام». بعد سرش را پايين انداخت و ساطش را مرتب كرد.
گفتم دلت مي‌خواست مي‌رفتي مدرسه؟ گفت«خيلي» .
بعد نطقش باز شد و شروع به حرف زدن كرد كه من آدم‌ها را به شكل اسكناس مي‌بينم، هميشه زمين را نگاه مي‌كنم تا مبادا يك كفش كثيف از جلوي چشمانم رد شود و من غافل شوم.
دنياي من در كفش‌هاي كثيف مردم خلاصه مي‌شود. من نه دنياي كودكانه‌اي دارم و نه بازي بلدم. بزرگترين آرزويم سوار شدن به يك دوچرخه واقعي است كه هيچ‌وقت برآورده نشده.
هرچند كه شكل‌هاي مختلفي از كارهاي كودكان در دنيا وجود دارد،‌مثل كار كودكان روستايي، حداكثر در امور كشاورزي و فراهم كردن آب، هيزم و علوفه فعاليت مي‌كنند و يا اشتغال دختران خانواده‌هاي فقيري كه به عنوان خدمتكار براي خانواده‌هاي ثروتمند به كار گرفته مي‌شوند.
البته اين قبيل كارها كه بر اساس تعهدات خانوادگي انجام مي‌شود لزوما آسان‌تر از كار كردن در شرايط دشوار است.
ايران در حالي كه با كشورهاي فقيري مانند هند كه منابع درآمد چنداني ندارد قابل قياس نيست اما شمار زيادي از كودكان را در خود جاي داده است.
يك كارشناس در اين باره مي‌گويد: يك ميليون و هشتصد هزار كودك كار در ايران زندگي مي‌كنند.
فرشيد ملكي درباره مبناي سنجش و برآوردكودكان در ايران گفت: اگر تعداد بچه‌هاي در حال تحصيل را از تعداد كودكاني كه واجد شرايط تحصيل هستند كم كنيم عدد باقي مانده تعداد كودكان كار را نشان مي‌دهد.
به اعتقاد يك اقتصاددان، منشا پديده كودكان كار، بالا بودن نرخ بيكاري است.
فريبرز اعلايي مي‌گويد: وجود اين وضعيت در ايران نتيجه سياست‌هاي تعديل اقتصادي است كه در كشور اجرا شده، وي اذعان مي‌دارد: بايد توجه داشت كه نمي‌توان ايران را با كشورهاي فقير كه هيچ منبع درآمدي ندارند مقايسه كرد زير ا ايران كشوري ثروتمند است به طوري كه فقط در سه سال گذشته 60ميليارد دلار درآمد نفتي داشته است.
وي گفت: با وجود اين درآمد بالا، ايران داراي 18درصد نرخ بيكاري است و 5/4ميليون بيكار در كشور وجود دارد كه كودكان كار و خياباني نيز محصول چنين فرايندي هستند.
يك آسيب‌شناس اجتماعي در اين باره گفت: به دليل حضور كودكان مهاجر و فاقد شناسنامه نمي‌توان آمار دقيقي از كودكان كار و خياباني و وضعيت آنان ارائه كرد.
به گفته حسين كرمي، از تعداد كودكان كار و خياباني 45درصد زير15سال و 55درصد آنها در سنين 15تا18 سال بوده‌اند.
وي با ذكر اينكه حدود25درصد اين كودكان مهاجر و اغلب آنها ايراني هستند گفت: 33درصد كودكان مذكور بدون سرپرست بوده و يا هيچ ارتباطي با خانواده خود ندارند و تنها42درصد اين كودكان نزد والدين خود زندگي مي‌كنند.
كرمي افزود: 20درصد اين كودكان سواد ندارند و 35درصد آنها در مقطع ابتدايي مشغولند. وي افزود: با آغاز طرح جمع‌آوري كودكان خياباني در سال 1381 مشخص شد بيشتر آنان كودكان كار هستند.
كرمي تصريح كرد: بر اساس قانون كار ايران، كودكان كار خياباني كمتر و بيشتر از 15سال از يكديگر تفكيك مي‌شوند.
به گفته يك كارشناس جامعه‌شناسي، هم‌اكنون يكي از اساسي‌ترين مشكل كودكان كار موضوع تاييد نهايي سن كار آنهاست. چرا كه بر سر تعيين سن كار بين فقها و مسوولان كار اختلاف‌نظر وجود دارد و اين مساله موجب بروز مشكلاتي براي كودكان كار شده است. نيما دانشور با اشاره به تناقض‌هاي موجود در خصوص وضعيت فعلي كودكان كار در كشور گفت: بر اساس منافع فقهي سن بلوغ دختران9سالگي و بلوغ پسران14سالگي است. در حالي كه قوانين كار ايران، كار كودكان را از 15تا18سالگي بلامانع مي‌داند.
وي اظهار داشت: به همين خاطر تصميم گرفتيم آنها را از كودكان بالاي 15سال جدا كرده و كودكان زير15سال ممنوع است بنابراين كودكان مي‌توانند شكايت كنند.
جمشيدحقيقت دوست افزود: اما مشكل اينجاست كه اولا يك كودك 10ساله چطور مي‌تواند پيگير پرونده خود باشد به ويژه اينكه اكثر آنها از سواد بي‌بهره‌اند.
وي گفت: از ديگر سو، اگر حتي آنها بخواهند پرونده خود را دنبال كنند، بايد به علت بيكاري گرسنه بمانند.
وي با بيان اينكه در چنين شرايطي، سرپرستي كه بايد توسط دادگستري انتخاب و به پيگيري پرونده و دفاع از كودكان كار بپردازد، معمولا انجام نمي‌شود، نتيجه مي‌گيريم به رغم وجود قوانين در اين خصوص اما هيچ كودكي به دادگاه مراجعه نمي‌كند.
اين حقوقدان در مورد حوادثي كه حين كار ممكن است براي كودك رخ دهد و قوانين مربوط به آن گفت: طبق قانون كار، اگر هنگام كار هر اتفاقي براي كودك رخ دهد او مي‌تواند از حقوق حقه‌اش برخوردار شود.
وي تصريح كرد: اما اين كار با مشكلات فراواني رو به روست به طور مثال وقتي دختر بچه 9 ساله‌اي حين انجام كار با چرخ خياطي دچار قطع انگشت و يا نقص عضو مي‌شود با اينكه از ديد فقها بالغ است و مي‌تواند شكايت كند، اما هرگاه بتواند ديه را هم دريافت كند، والدينش پول او را دريافت و هزينه خود مي‌كنند بنابراين قانون به دلايل مذكور اغلب بي‌فايده است.
يك كارشناس انجمن حمايت از حقوق كودكان در اين باره مي‌گويد: براساس آمار ارايه شده 70 درصد كودكان كار و خياباني كه در خانه كودك ناصرخسرو كه زير نظر انجمن فعاليت مي‌كند، بين 7 تا 16 سال سن دارند.
محمد ابهري بدون اشاره به تعداد آن‌ها اظهار داشت: بيشتر كودكان موجود در اين مركز دختران خردسال و زير 16 سال هستند.
وي گفت: بيشتر اين كودكان در ميان خانواده‌هاي پنج تا 10 نفري و در خانه‌هاي استيجاري با متراژ پايين 6 تا 13 متر مربعي زندگي مي‌كنند.
وي در مورد وضعيت تحصيل كودكان ياد شده، گفت: 60 درصد كودكان اين مركز امكان راهيابي به مقطع تحصيلي راهنمايي، 38 درصد در مقطع متوسطه و دو درصد به دانشگاه را دارند.
وي همچنين اعلام كرد: 40 درصد اين كودكان، داراي وضعيت نامناسب و 15 درصد در وضعيت اسفبار به سر مي‌برند.
ابهري با بيان اينكه نيمي از اين نوجوانان دچار اعتيادند؛ گفت: 8 درصد كودكان كار و خيابان معمولا توسط پدر، مادر و يا اطرافيان نزديك مورد تنبيه قرار مي‌گيرند. به گفته وي، بيشتر اين كودكان در باربري‌ها، كار در توليدي‌هاي كفش و يا چايخانه‌ها مشغول فعاليت هستند.
وي افزود: درصد قابل توجهي از اين كودكان فاقد شناسنامه‌اند و اين در حالي است كه اغلب آنان كودكان كار بوده و نان‌آور خانه هستند.
ابهري اظهار داشت: اين كودكان از صبح تا ظهر در مدرسه مشغول علم‌اندوزي هستند و بعدازظهر مجبورند كار كنند.
وي افزود: اين دانش‌آموزان چنان خسته و فرسوده هستند كه نه فرصتي براي انجام تكاليف و نه زماني براي استراحت دارند.
وي ادامه داد: اين كودكان كار و خيابان ايام تعطيل و غيرتعطيل معنايي ندارد؛ آن‌ها هيچ استراحتي ندارند و در واقع فقط جسمشان نيست كه خسته مي‌شود بلكه در معرض انواع خطرها و آسيب‌ها قرار دارند.
وي اظهار داشت: ثابت شده در هر جامعه‌اي كه مواد مخدر و بيكاري زياد باشد سوءاستفاده‌هاي جنسي نيز فراوان است به همين خاطر عده زيادي از اين كودكان مورد تعرض قرار مي‌گيرند.
ابهري خاطر نشان كرد: ما تلاش مي‌كنيم تا حد امكان حقوق را به اين كودكان آموزش دهيم اما چه سود كه آن‌ها هر روز پايمال شدن حقوق خود را مشاهده مي‌كنند.
اين كارشناس اضافه كرد: 35 درصد از سرپرستان كودكان كار و خيابان كه به خانه كودك ناصرخسرو مراجعه كرده‌اند معتادند. به همين علت صحبت كردن مددكاران با آن‌ها جهت متوقف نمودن كار كودكشان و تشويق به تحصيل بي‌فايده بوده، چرا كه خانواه‌ها به درآمد آن كودك به شدت نياز دارند.
به گفته وي، اكثر مشاغلي كه كودكان كار به آن‌ها اشتغال دارند؛ كاذب است و اين در حالي است كه قانون كار، كارفرماياني را كه بدون كسب مجوز كودكان 15 تا 18 ساله را به كار مي‌گمارند، متخلف معرفي مي‌كند.
وي تصريح كرد: كودكان كار در خانه‌هايشان نيز هيچ امنيت جاني ندارند و تفريح آن‌ها پرسه زدن در خيابان‌هاست.
وي افزود: در حالي كه جنوب شهر تهران از جمله ناصر خسرو جزو مناطق بسيار پرخطر پايتخت محسوب مي‌شوند و هر روز مقادير زيادي مواد مخدر در اين مناطق جابجا مي‌شود، چه دستاني خام‌تر و ساده‌تر از دستان كودكان كار!
همچنين يك آسيب‌شناس اجتماعي با اشاره به مراكز رفاهي مي‌گويد: هم‌اكنون 35 مركز رفاهي موقت در حوزه كار با كودكان خياباني وجود دارد كه به عقيده من كافي است.
محمد عاملي افزود: گسترش اين مراكز براي عده‌اي از خانواده‌ها جنبه هتل پيدا مي‌كند و بر همين اساس تكليف مراكز رفاهي دايم نيز مشخص است.
وي افزود: با مشاهده كودكان خياباني كه بيشتر آن‌ها را مهاجرين شامل مي‌شوند، اين تصور به وجود مي‌آيد كه بهزيستي كوتاهي كرده است.
عاملي اظهار داشت: اين در حالي است كه كودكان ياد شده از سيستم سازمان بهزيستي خارج شده و ديگر ارتباطي با ما ندارند.
وي در باره نحوه نظارت بر كمك‌هاي معيشتي و بازرسي در امور كودكان كار گفت: كارشناسان بهزيستي به موقعيت اين بچه‌ها اشراف كامل دارند و در رسيدگي به آن‌ها كوتاهي نمي‌كنند.
عاملي اظهار اميدواري كرد كه با همكاري شهرداري تهران و سازمان‌هاي غيردولتي، شرايطي براي كودكان كار بالاي 15 سال فراهم شود تا در محيط‌هاي سالم نسبت به انجام كارهاي كسب مانند فروش روزنامه‌ها و خوراكي در بوستان‌ها اقدام كنند و در كنار آن از مسايل آموزشي، بهداشتي و ادامه تحصيل بهره‌مند شوند.
تقي يوسفي يك شهروند است كه دوران كودكي‌اش را با كار پشت سر گذاشته او مي‌گويد: اولين و مهمترين معضلي كه اين كودكان از گذشته تاكنون با آن روبرو هستند، حس طردشدگي است.
وي گفت: حسي كه رسانه‌ها خواسته يا ناخواسته با بي‌توجهي‌هاي خود بيشتر به آن دامن زده‌اند تا جايي كه عده‌اي از اين كودكان با بحران هويت روبرو شده و مشخصات خود را به طور كلي تغيير مي‌دهند.
وي درباره كودكان كار اظهار داشت: من با كار كودكان موافق نيستم اما كساني كه مي‌گويند كودكان نبايد كار كنند آيا راه‌حلي براي شكم گرسنه آن‌ها پيدا كرده‌اند؟
وي گفت: اين كودكان اگر كار نكنند بايد گرسنگي بكشند و مورد اذيت و آزار والدين خود قرار بگيرند و اگر هم كار كنند با خطرات ناشي از محيط كار روبرو مي‌شوند، ضمن اينكه عده‌اي از آن‌ها مورد سوءاستفاده‌هاي جنسي قرار مي‌گيرند.
وي اظهار داشت: براي كودكان كار بايد مشاغلي را در نظر گرفت كه باعث انگيزه و رشد فكري در آنان شود، نه اينكه آنقدر سخت و طاقت فرسا باشد كه آنان را از كار كردن و نيز درس خواندن بيزر كند و به وادي ناكجاآباد بكشاند.
كودكي را در خيابان مي‌بينم كه با جثه كوچكش تنبك مي‌نوازد.او كه تنها 10 سال دارد مي‌گويد: ساعت كارم از 5 بعدازظهر تا 12 شب است و آرزو دارم اگر امكان تحصيل داشته باشم درسم را بخوانم و در آينده پليس شوم.
وي افزود: مي‌خواهم پليس شوم و بچه‌هاي بزرگ خلافكار را دستگير كنم تا ديگر نتوانند با زورگيري درآمد هم سن و سال‌هاي مرا بگيرند و در قهوه‌خانه‌ها با آن قليان بكشند.
وي گفت: درآمد ماهانه‌ام كه 20 هزار تومان است را تحويل پدرم داده و تنها 5 هزار تومان آن را از او مي‌گيرم.
گزارش‌ها حاكي است كه اكثر كودكان كار و خياباني در مصاحبه‌هاي خود، در پليس شدن به عنوان شغل انتخابي در بزرگسالي وجه اشتراك دارند.
اين كودكان به علت تمايل به شغل پليسي را مورد ظلم واقع شدن خود توسط جوانان بزرگتر اعلام كرده و گفتند: بايد خلافكاران و زورگيران دستگير شوند و به كيفر اعمالشان برسند.
يك وكيل در اين باره مي‌گويد: مساله كار كودكان معضلي است قابل تقليل به مسايل فردي كودكان و صرفا روابط آن‌ها در حوزه خانوادگي نيست.
به گفته اين كارشناس برخلاف الگوي رايج كه به دنبال روانشناسانه كردن مسايل جامعه است،‌مناسبات كودك، خانواده و ساير نهادهاي جامعه در تحليل مسايل كودك بايد مورد توجه كارشناسان و مسوولان قرار گيرد.
احمد غفوري اظهار داشت: با توجه به حجم عظيم كودك و نوجوان و نگاه جامعه‌ شناختي به كودك و دوران كودكي بايد در قالب برنامه‌هاي درسي، رشته تحصيلي و سمينارهاي علمي، اين نگرش تقويت مي‌شود.
اين فعال حقوق كودك افزود: نبود متولي قانوني در حوزه كار كودك و كودكن خياباني، عدم ارزيابي و نظارت دقيق در مورد برنامه‌هاي به اجرا درآمده درباره اين كودكان، طرح ساماندهي كودكان خياباني و ارايه آمارهاي متناقض و مباحث غيركارشناسي توسط سازمان‌ها و نهادهاي درگير و مداخله ديگر سازمان‌ها و دستگاه‌ها، چاره‌انديشي جدي‌تري را توسط دولت ضرورت مي‌سازد.
غفوري خاطر نشان كرد: ضغب نهادهاي جمعي كار و فقدان حمايت‌هاي جمعي از نيروي كار در كنار قراردادهاي موقت؛ خروج كارگاه‌هاي زير پنج نفر از شمول قانون كار و ضعف و ناكارآمدي سيستم‌هاي نظارتي وزارت كار و امور اجتماعي در حوزه مناسبات كار، بيش از پيش به آسيب‌پذيري كودكان كار منجر مي‌شود.
وي ادامه داد: در حوزه فرهنگ و عملكرد رسانه‌هاي جمعي درباره شناخت جايگاه و حقوق كودك و بازنمايي مسائل و نيازمندي‌هاي آن‌ها لازم است نگرش‌ها و باورها و سنت‌هاي تربيتي غلط مورد نقد و بررسي قرار گيرد.
اين كارشناس با تاكيد بر ضرورت پرهيز از تبليغات تجاري گفت: رسالت سازمان‌هاي اجتماعي و مردمي نظير NGOها و شهرداري‌ها در ارايه تحليل و صحيح و واقع‌بينانه از مسايل اجتماعي موجود و تقويت سرمايه اجتماعي شهروندان اولين مهم‌ترين گام براي مداخله موثر اجتماعي محور در حوزه آسيب‌ها و مسايل كودكان است.
مردم سالاري ص 7 به تاريخ 16/3/86

Advertisements

Written by State-of-Siege

مه 13, 2008 در 5:58 ب.ظ.

نوشته شده در گزارش گفتگو جُستار

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: